{"id":99,"date":"2010-11-04T11:16:07","date_gmt":"2010-11-04T11:16:07","guid":{"rendered":"http:\/\/findsurebet.com\/annagreziak\/?page_id=99"},"modified":"2010-11-04T13:19:28","modified_gmt":"2010-11-04T13:19:28","slug":"in-vitro-w-swietle-polskiego-prawa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/?page_id=99","title":{"rendered":"In Vitro w \u015bwietle polskiego prawa"},"content":{"rendered":"
\n

Anna Gr\u0119ziak<\/h3>\n<\/div>\n
„Wyr\u0119czy\u0107 Pana Boga” – takim tytu\u0142em opatrzy\u0142 autor artyku\u0142 w Gazecie Wyborczej, opisuj\u0105cy metod\u0119 in vitro „udoskonalon\u0105” przez wprowadzenie pojedynczego plemnika do wn\u0119trza kom\u00f3rki jajowej. Metod\u0119 t\u0119 po raz pierwszy w Polsce zastosowano w warszawskiej prywatnej przychodni.<\/div>\n
B\u0119d\u0105c z urz\u0119du odpowiedzialn\u0105 za funkcjonowanie s\u0142u\u017cby zdrowia na terenie wojew\u00f3dztwa warszawskiego podj\u0119\u0142am dzia\u0142ania w kierunku ustalenia legalno\u015bci procedury in vitro w \u015bwietle obowi\u0105zuj\u0105cego w naszym kraju prawa.<\/div>\n
W tym celu wstrzyma\u0142am wydanie zgody na rozszerzenie zakresu \u015bwiadcze\u0144 przychodni o metod\u0119 in vitro i wyst\u0105pi\u0142am do Ministra Zdrowia i Opieki Spo\u0142ecznej oraz Komisji Etyki Naczelnej Rady Lekarskiej o wyja\u015bnienie powsta\u0142ych w\u0105tpliwo\u015bci. Zacytuj\u0119 fragmenty przes\u0142anego w dniu 2 marca 1995 r. pisma:<\/div>\n
„Omawiana dziedzina dzia\u0142alno\u015bci medycznej nie jest uregulowana w Polsce szczeg\u00f3lnymi przepisami (zosta\u0142a wy\u0142\u0105czona z projektu ustawy o transplantologii) ani przez okre\u015blenie przepisami jej dopuszczalno\u015bci, ani przez jej zakazanie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kraj\u00f3w europejskich albo wprowadzi\u0142a ustawowy zakaz zabieg\u00f3w zap\u0142odnienia pozaustrojowego, albo ustawowo okre\u015bli\u0142a warunki jego dopuszczalno\u015bci. W tej sytuacji w chwili obecnej obowi\u0105zuj\u0105 w analizowanych sprawach:<\/div>\n
1.\tUstawa z dnia 01.01.1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p\u0142odu ludzkiego i warunkach dopuszczalno\u015bci przerywania ci\u0105\u017cy \/ Dz. U. Nr 11 poz. 78\/<\/div>\n
2.\tart 23 b \u00a7 1 , art 149 a, art. 156 a \u00a7 1 K.k.<\/div>\n
3.\tUstawa o zak\u0142adach opieki zdrowotnej z dnia 30.08.1991 r. \/Dz. U. Nr 91, poz. 408 z p\u00f3\u017aniejszymi zmianami i wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze<\/div>\n
4.\tKodeks Etyki Lekarskiej<\/div>\n
… wydaje si\u0119 niew\u0105tpliwym, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 wymieniona w ust 1 (przechowywanie zamro\u017conych embrion\u00f3w) jest naruszeniem wy\u017cej cytowanych przepis\u00f3w Kk. W tym zakresie ….. kierujemy zawiadomienie do Prokuratury.<\/div>\n
… nale\u017ca\u0142oby rozwa\u017cy\u0107 czy prowadzone w zak\u0142adzie zabiegi zap\u0142odnienia in vitro nie s\u0105 jeszcze eksperymentem. Ze wzgl\u0119du na z\u0142o\u017cony charakter prawny i etyczny omawianego przypadku oraz mo\u017cliwe znaczenie precedensowe wyra\u017cone stanowisko umo\u017c1iwi podj\u0119cie optymalnych decyzji w tym przedmiocie”.<\/div>\n
Minister Zdrowia i Opieki Spo\u0142ecznej w dniu 30.03.1995 r. odpowiadaj\u0105c w Sejmie na zapytanie poselskie po\u015brednio odpowiedzia\u0142 na postawione przeze mnie pytania. Zacytuj\u0119 obszerne fragmenty tej wypowiedzi za Diariuszem Sejmowym.<\/div>\n
„Panie Marsza\u0142ku! Wysoka Izbo! Faktem jest, \u017ce w obecnej sytuacji w \u017cadnej ustawie, kt\u00f3r\u0105 w chwili obecnej mamy, nie ma konkretnego zapisu zabraniaj\u0105cego zap\u0142odnienia in vitro. Nigdzie taki zapis si\u0119 nie pojawia. Ale to jest jedna w\u0105tpliwo\u015b\u0107. Druga w\u0105tpliwo\u015b\u0107 jest taka, \u017ce w \u017cadnym polskim prawie nie pojawia si\u0119 zapis, co do tego, czy mo\u017cna zamro\u017cone embriony przetrzymywa\u0107 czy nie. Prawodawstwa r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w r\u00f3\u017cnie si\u0119 wypowiadaj\u0105 na ten temat. S\u0105 kraje, kt\u00f3re nie dopuszczaj\u0105 do przetrzymywania zamro\u017conych embrion\u00f3w, s\u0105 kraje, kt\u00f3re dopuszczaj\u0105 nawet dziesi\u0119cioletni okres przetrzymywania zamro\u017conych embrion\u00f3w i po pi\u0119ciu latach, po rozmro\u017ceniu udaje si\u0119 uzyska\u0107 zdrowe dziecko, i s\u0105 kraje takie, jak W\u0142ochy, gdzie si\u0119 udaje, \u017ce nie ma problemu – nie m\u00f3wi\u0105, czy mog\u0105 by\u0107 przetrzymywane zamro\u017cone embriony czy nie. I wreszcie trzecie pytanie, na kt\u00f3re odpowiedzi r\u00f3wnie\u017c nie ma w naszym prawie: Co z takim zamro\u017conym embrionem zrobi\u0107? Czy i kiedy mo\u017cna go zniszczy\u0107? To s\u0105 te luki prawne, pytania, na kt\u00f3re nie ma odpowiedzi. Nie ma r\u00f3wnie\u017c odpowiedzi na to w \u017cadnej ustawie. Kto\u015b tu pyta o to, czy jest to nadinterpretacja. Nie wiem, czy jest to nadinterpretacja. Ja jako urz\u0119dnik pa\u0144stwowy nie mog\u0119 w tej chwili ustanawia\u0107 tutaj prawa i dlatego zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 z pytaniem prawnym o ustalenie, czy nast\u0105pi\u0142a prawid\u0142owa interpretacja Kodeksu karnego, czy zosta\u0142 on zmieniony w ten spos\u00f3b przez ustaw\u0119, \u017ce tak go mo\u017cna interpretowa\u0107. Wydaje mi si\u0119, \u017ce nie, ale na odpowied\u017a musimy poczeka\u0107. Tak, wi\u0119c st\u0105d wzi\u0119\u0142o si\u0119 moje zwr\u00f3cenie si\u0119 o odpowied\u017a prawn\u0105.<\/div>\n
Co ministerstwo zamierza\u0142o i zamierza robi\u0107? Ministerstwo uwa\u017ca, \u017ce zap\u0142odnienie pozaustrojowe jest leczeniem niep\u0142odno\u015bci, jest jedn\u0105 z form leczenia. Jako forma leczenia \u2013 nie do\u015bwiadczalna, ale normalnie stosowana w ca\u0142ej cywilizowanej Europie i cywilizowanym \u015bwiecie – powinna by\u0107 i jest r\u00f3wnie\u017c w Polsce stosowana. Od 1987 r. funkcjonuje w Bia\u0142ymstoku. Ponad 500 par ma\u0142\u017ce\u0144skich z tej metody skorzysta\u0142o. W Polsce ok. 200 tys. rodzin czeka na tak\u0105 metod\u0119, \u017ceby mog\u0142o si\u0119 urodzi\u0107 dziecko. Ministerstwo nigdy nie mia\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, co do tego, \u017ce jest to metoda leczenia”.<\/div>\n
Z zacytowanej wypowiedzi wynika, \u017ce przedstawiona przeze mnie interpretacja zapis\u00f3w ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p\u0142odu ludzkiego i warunkach dopuszczalno\u015bci przerywania ci\u0105\u017cy, potwierdzona skierowaniem do prokuratury zawiadomienia o podejrzeniu pope\u0142nienia przest\u0119pstwa, budzi w\u0105tpliwo\u015bci zar\u00f3wno pos\u0142\u00f3w jak i Ministra Zdrowia, kt\u00f3ry w zwi\u0105zku z tym zada\u0142 pytanie prawne Ministrowi Sprawiedliwo\u015bci o wyk\u0142adni\u0119 zapis\u00f3w ustawy w odniesieniu do zamra\u017cania ludzkich embrion\u00f3w; (o ile wiem do dnia dzisiejszego nie przedstawiono takiej wyk\u0142adni). Przytocz\u0119 jeszcze znamienne zdanie ko\u0144cz\u0105ce wypowied\u017a Ministra Zdrowia w Sejmie:<\/div>\n
„Uwa\u017cam, \u017ce metoda zap\u0142odnienia in vitro, obecnie stosowana powszechnie na \u015bwiecie, kt\u00f3ra przynosi tak wymierne korzy\u015bci rodzinie i dziecku powinna by\u0107 stosowana, ale powinna by\u0107 zgodna z obowi\u0105zuj\u0105cym prawem. Je\u017celi si\u0119 oka\u017ce, \u017ce nie przystaje ona do obowi\u0105zuj\u0105cego prawa, to, to prawo nale\u017cy jak najszybciej zmieni\u0107”<\/em> (oklaski).<\/div>\n
Komisja Etyki Naczelnej Rady Lekarskiej w stanowisku przyj\u0119tym 12 maja 1995 r. stwierdza natomiast (cytuj\u0119 fragmenty):<\/div>\n
„W takiej procedurze tylko nieliczne z wytworzonych embrion\u00f3w ludzkich maj\u0105 szans\u0119 na u\u017cycie do implantacji, a znaczna ich wi\u0119kszo\u015b\u0107 jest unicestwiana. Teoretycznie embriony takie mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c by\u0107 u\u017cyte dla cel\u00f3w przemys\u0142owych.<\/div>\n
Zamra\u017canie tzw. nadliczbowych embrion\u00f3w jest stosowane w weterynarii. Jednak stosowanie tej procedury u ludzi Komisja uwa\u017ca za niedopuszczalne ze wzgl\u0119d\u00f3w etycznych.<\/div>\n
U\u017cywane w opisanej procedurze embriony s\u0105 istotami ludzkimi. Dzia\u0142anie takie narusza ustaw\u0119 z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p\u0142odu ludzkiego i warunkach dopuszczalno\u015bci przerywania ci\u0105\u017cy. Jest r\u00f3wnie\u017c ra\u017c\u0105co niezgodne z zaleceniem Rady Europy 1046 (1986).<\/div>\n
Ponadto istniej\u0105 przes\u0142anki by s\u0105dzi\u0107, \u017ce zamra\u017canie, a nast\u0119pnie odmra\u017canie embrionu ludzkiego mo\u017ce mie\u0107 dzia\u0142anie teratogenne \u2013 problem jest obecnie nierozstrzygni\u0119ty. Poniewa\u017c teratogenno\u015b\u0107 procedury jest spraw\u0105 sporn\u0105, sama procedura ma charakter eksperymentu biomedycznego, kt\u00f3ry budzi zasadniczy sprzeciw etyczny”.<\/div>\n
Nie czekaj\u0105c na stanowisko Komisji Etyki Lekarskiej Minister Zdrowia w dniu 10 maja 1995 r. wyda\u0142 decyzj\u0119 przyzwalaj\u0105c\u0105 na hodowl\u0119 embrion\u00f3w w ramach zap\u0142odnienia pozaustrojowego, pozostawiaj\u0105c bez odpowiedzi problem tzw. embrion\u00f3w zapasowych, ich zamra\u017cania i przechowywania.<\/div>\n
W tej sprawie, na skutek z\u0142o\u017conego zawiadomienia o podejrzeniu pope\u0142nienia przest\u0119pstwa, prowadzone by\u0142o \u015bledztwo. 26 czerwca 1995 r. prokurator wyda\u0142 postanowienie o umorzeniu \u015bledztwa „wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego”.<\/div>\n
Decyzj\u0119 swoj\u0105 opar\u0142 na opinii bieg\u0142ych (lekarzy), kt\u00f3rzy zaprezentowali pogl\u0105d, i\u017c cyt. „uznanie momentu pocz\u0105tku \u017cycia ludzkiego jest spraw\u0105 nie tyle medyczn\u0105, co uznaniow\u0105”.<\/div>\n
Zdaniem prokuratora s\u0142owo „embrion” (zarodek) nie jest r\u00f3wnoznaczne z poj\u0119ciem „dziecko pocz\u0119te”, a wi\u0119c ich zamro\u017cenie nie powoduje \u015bmierci „dziecka pocz\u0119tego” i zachowanie takie nie wyczerpuje dyspozycji art. 149 a \u00a7 l Kk.<\/div>\n
W encyklice Evangelium Vitae Ojciec \u015awi\u0119ty pisze (Rozdzia\u0142 1 nr 20)<\/div>\n
„… \u017cycie spo\u0142eczne zostaje wystawione na ryzyko ca\u0142kowitego relatywizmu. Wszystko staje si\u0119 w\u00f3wczas przedmiotem umowy i negocjacji: tak\u017ce owo pierwsze z podstawowych praw, jakim jest prawo do \u017cycia.<\/div>\n
… to w\u0142a\u015bnie ma dzi\u015b miejsce tak\u017ce na scenie polityki i pa\u0144stwa: pierwotne i niezbywalne prawo do \u017cycia staje si\u0119 przedmiotem dyskusji, lub zostaje wr\u0119cz zanegowane na mocy g\u0142osowania parlamentu lub z woli cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa, cho\u0107by nawet liczebnie przewa\u017caj\u0105cej. Jest to zgubny rezultat nieograniczonego panowania relatywizmu: „prawo” przestaje by\u0107 prawem, poniewa\u017c nie jest ju\u017c oparte na mocnym fundamencie nienaruszalnej godno\u015bci osoby, ale zostaje podporz\u0105dkowane woli silniejszego.<\/div>\n
W ten spos\u00f3b demokracja, sprzeniewierzaj\u0105c si\u0119 w\u0142asnym zasadom przeradza si\u0119 w istocie w system totalitarny”.<\/div>\n
Powracaj\u0105c do problemu zap\u0142odnienia pozaustrojowego w \u015bwietle polskiego prawa nale\u017cy stwierdzi\u0107, i\u017c pomimo braku ustawowych regulacji zabiegi takie s\u0105 w Polsce wykonywane.<\/div>\n
Zwr\u00f3ci\u0142 na to uwag\u0119 w swojej interpelacji skierowanej do Ministra Zdrowia pose\u0142 na Sejm RP pan Stanis\u0142aw Kowolik, pytaj\u0105c o podstawy prawne tej dzia\u0142alno\u015bci.<\/div>\n
W odpowiedzi Minister Zdrowia stwierdzi\u0142 cyt. „w polskim systemie prawnym brak jest przepis\u00f3w dotycz\u0105cych sztucznej prokreacji” i dalej „Lekarz mo\u017ce wi\u0119c te zabiegi dokonywa\u0107 przy zachowaniu wszelkich og\u00f3lnych przes\u0142anek lekarskich i prawnych – zgody, obowi\u0105zku poinformowania o skutkach lekarskich (tak\u017ce dla przysz\u0142ego dziecka) i prawnych zabiegu, przestrzeganie tajemnicy lekarskiej dotycz\u0105cej zabiegu i osoby dawcy nasienia, zbadanie materia\u0142u genetycznego, dokonanie nale\u017cytych bada\u0144 diagnostycznych matki dziecka i dawcy nasienia (ma\u0142\u017conka lub innego dawcy)”.<\/div>\n
Dalej Minister Zdrowia pisze:<\/div>\n
„Zabieg zap\u0142odnienia pozaustrojowego traktowany by\u0142 dotychczas jako element procesu udzielania \u015bwiadcze\u0144 zdrowotnych i jako taki nie podlega\u0142 regulacjom prawnym”.<\/div>\n
Swoj\u0105 odpowied\u017a Minister Zdrowia ko\u0144czy stwierdzeniem, \u017ce ze wzgl\u0119du na rozleg\u0142o\u015b\u0107 problematyki sztucznej prokreacji obejmuj\u0105cej zagadnienia prawne, medyczne, obyczajowe oraz etyczne jej ostateczne uregulowanie w postaci aktu prawnego b\u0119dzie wymaga\u0142o czasu.<\/div>\n
Komisja Etyki Naczelnej Rady Lekarskiej w cytowanym wcze\u015bniej stanowisku stwierdzi\u0142a: „\u017cadna decyzja administracyjna zezwalaj\u0105ca na przeprowadzanie zap\u0142odnienia in vitro nie mo\u017ce by\u0107 obecnie podj\u0119ta, ani kontrola takiej dzia\u0142alno\u015bci sprawowana bez odpowiednich uregulowa\u0144 prawnych b\u0119d\u0105cych w gestii parlamentu”.<\/div>\n
Czy nale\u017cy zatem domaga\u0107 si\u0119 by powsta\u0142o w Polsce prawo reguluj\u0105ce ludzk\u0105 ingerencj\u0119 w pocz\u0105tki \u017cycia cz\u0142owieka? Jakie to prawo powinno by\u0107?<\/div>\n
Ju\u017c dzi\u015b lekarze i prawnicy zastanawiaj\u0105 si\u0119, jakie elementy powinny by\u0107 tym prawem uregulowane.<\/div>\n
W czerwcu 1994 r. Centrum Prawa Rodzinnego i Praw Dziecka w Poznaniu zorganizowa\u0142o konferencj\u0119 naukow\u0105 „Nienaturalna prokreacja ludzka – zagadnienia legislacyjne”.<\/div>\n
Przytocz\u0119 fragmenty podsumowania toczonej tam dyskusji dokonanego przez p. prof. Tadeusza Smyczy\u0144skiego:<\/div>\n
… „zarysowa\u0142y si\u0119 dwie grupy pogl\u0105d\u00f3w. Pierwsza z nich opiera swoje oceny i postulaty na liberalnym i do\u015b\u0107 permisywnym podej\u015bciu do wolno\u015bci cz\u0142owieka w sferze \u017cycia osobistego i rodzinnego, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c zachowa\u0144 prokreacyjnych. Bardziej akcentuje si\u0119 wolno\u015b\u0107 m\u0119\u017cczyzny i kobiety, co do woli posiadania dziecka, ni\u017c ma na widoku dobro przysz\u0142ego dziecka, a tak\u017ce respekt dla godno\u015bci ludzkiej zarodka i p\u0142odu. Natomiast druga grupa dyskutant\u00f3w wskazywa\u0142a na potrzeb\u0119 oceny zakresu wolno\u015bci cz\u0142owieka przede wszystkim pod k\u0105tem szacunku dla powstaj\u0105cego \u017cycia i dobra przysz\u0142ego dziecka”.<\/div>\n
Jest znamienne, stwierdza prof. Smyczy\u0144ski, \u017ce lekarze, kt\u00f3rzy s\u0105 bardziej ni\u017c prawnicy zainteresowani swobod\u0105 bada\u0144, opowiadaj\u0105 si\u0119 za daleko id\u0105c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 ustawodawcy w przyzwoleniu na r\u00f3\u017cne metody wspomaganej prokreacji z zachowaniem przy tym respektu dla tworzonego zarodka ludzkiego.<\/div>\n
Instrukcja o szacunku dla rodz\u0105cego si\u0119 \u017cycia ludzkiego i o godno\u015bci jego przekazywania wydana w Watykanie w 1987 r. w Rozdziale 3, Moralno\u015b\u0107 a prawodawstwo cywilne – stwierdza: „nowe mo\u017cliwo\u015bci technologiczne, kt\u00f3re otwar\u0142y si\u0119 w dziedzinie biomedycyny domagaj\u0105 si\u0119 interwencji w\u0142adz politycznych i prawodawcy, poniewa\u017c niekontrolowane uciekanie si\u0119 do takich technik, mog\u0142oby doprowadzi\u0107 do nieprzewidzianych i szkodliwych konsekwencji dla spo\u0142ecze\u0144stwa”.<\/div>\n
Dalej w Instrukcji czytamy: „Interwencja w\u0142adzy po1itycznej winna si\u0119 kierowa\u0107 zasadami rozumowymi, kt\u00f3re reguluj\u0105 stosunkami pomi\u0119dzy prawem cywilnym a prawem moralnym”.<\/div>\n
Jakie wi\u0119c powinno by\u0107 prawo reguluj\u0105ce ingerencj\u0119 jednego cz\u0142owieka w pocz\u0105tek \u017cycia innego? Na czym powinno si\u0119 opiera\u0107 i co bra\u0107 pod uwag\u0119?<\/div>\n
Prawnicy na \u015bwiecie, a tak\u017ce i w Polsce przemy\u015bleli chyba wszystkie mo\u017cliwe konsekwencje dla r\u00f3\u017cnych dziedzin prawa wynikaj\u0105ce z nienaturalnej prokreacji. Prof. Marek Safjan – m\u00f3j pierwszy konsultant w pracy nad omawianym problemem – po\u015bwi\u0119ci\u0142 tej sprawie swoj\u0105 prac\u0119 habilitacyjn\u0105 „Prawo wobec ingerencji w natur\u0119 ludzkiej prokreacji”.<\/div>\n
Konsekwencji natury medycznej, a szczeg\u00f3lnie moralnej nie spos\u00f3b jednak przewidzie\u0107.<\/div>\n
Jakie wi\u0119c powinno by\u0107 to prawo wobec, jak si\u0119 wydaje, nieuniknionej konieczno\u015bci jego utworzenia? Dla katolik\u00f3w drogowskazem w ka\u017cdej dziedzinie \u017cycia powinna by\u0107 nauka Ko\u015bcio\u0142a. Tytu\u0142 obecnego sympozjum „Nauczanie Jana Paw\u0142a II wobec problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej medycyny” potwierdza, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie pozostawia swoich wiernych zagubionymi wobec problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Znamiennym dla mnie samej by\u0142 fakt og\u0142oszenia Encykliki Evangelium Vitae w\u0142a\u015bnie wtedy, gdy w Ojczy\u017anie Papie\u017ca po raz pierwszy na tak du\u017c\u0105 skal\u0119 podj\u0119ta zosta\u0142a dyskusja o dopuszczalno\u015bci i granicach ingerencji w pocz\u0105tki ludzkiego \u017cycia. Dla mnie encyklika ta by\u0142a i jest si\u0142\u0105 i oparciem w dzia\u0142aniu.<\/div>\n
Na koniec zacytuj\u0119 jej rozdzia\u0142 o relacjach mi\u0119dzy prawem cywilnym a prawem moralnym: „W ci\u0105g\u0142o\u015bci z ca\u0142\u0105 Tradycj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a pozostaje tak\u017ce nauczanie o koniecznej zgodno\u015bci prawa cywilnego z prawem moralnym, jak to przedstawia cytowana Encyklika Jana XXIII: „W\u0142adzy rozkazywania domaga si\u0119 porz\u0105dek duchowy i wywodzi si\u0119 ona od Boga. Je\u015bli wi\u0119c sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 w pa\u0144stwie wydaj\u0105 prawa wzgl\u0119dnie nakazuj\u0105 co\u015b wbrew temu porz\u0105dkowi, a tym samym wbrew woli Bo\u017cej, to ani ustanowione w ten spos\u00f3b prawa, ani udzielone kompetencje nie zobowi\u0105zuj\u0105 obywateli (…). Wtedy w rzeczywisto\u015bci ko\u0144czy si\u0119 w\u0142adza, a zaczyna potworne bezprawie”. Takie te\u017c jest jednoznaczne nauczanie \u015bw. Tomasza z Akwinu, kt\u00f3ry pisze mi\u0119dzy innymi: „Prawo ludzkie jest prawem w takiej mierze, w jakiej jest zgodne z prawym rozumem, a tym samym wyp\u0142ywa z prawa wiecznego. Kiedy natomiast jakie\u015b prawo jest sprzeczne z rozumem, nazywane jest prawem niegodziwym; w takim przypadku jednak przestaje by\u0107 prawem i staje si\u0119 raczej aktem przemocy”. A w innym miejscu: „Ka\u017cde prawo ustanowione przez ludzi o tyle ma moc prawa, o ile wyp\u0142ywa z prawa naturalnego. Je\u015bli natomiast pod jakim\u015b wzgl\u0119dem sprzeciwia si\u0119 prawu naturalnemu nie jest ju\u017c prawem, ale wypaczeniem prawa”.<\/div>\n

 <\/p>\n

Referat wyg\u0142oszony podczas sympozjum Katolickiego Stowarzyszenia Lekarzy Polskich na Jasnej G\u00f3rze 28 pa\u017adziernika 1995 roku, opublikowany na pocz\u0105tku 1996 r. w Gazecie Lekarskiej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anna Gr\u0119ziak „Wyr\u0119czy\u0107 Pana Boga” – takim tytu\u0142em opatrzy\u0142 autor artyku\u0142 w Gazecie Wyborczej, opisuj\u0105cy metod\u0119 in vitro „udoskonalon\u0105” przez wprowadzenie pojedynczego plemnika do wn\u0119trza kom\u00f3rki jajowej. Metod\u0119 t\u0119 po raz pierwszy w Polsce zastosowano w warszawskiej prywatnej przychodni. B\u0119d\u0105c … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":64,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-99","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/99","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/99\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":102,"href":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/99\/revisions\/102"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/64"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/annagreziak.waw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}